Adeladius Makwega
Ofisi ya Rais – Idara ya Kumbukumbu na Nyaraka za Taifa, Dodoma
“Mapambano dhidi ya rushwa si vita vya kuweka chini silaha; ni vita vinavyopaswa kupiganwa na kila mmoja wetu, mahali alipo. Awe mdogo au mkubwa, sote tupo vitani.”
Kauli hii yenye msukumo mkubwa imetolewa na Ndugu Salum Kyando, Mkurugenzi wa Idara ya Kuwaenzi Waasisi wa Taifa, Maktaba na Makumbusho za Marais Wastaafu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, kutoka Ofisi ya Rais – Idara ya Kumbukumbu na Nyaraka za Taifa, katika kuelezea wajibu wa kila mtumishi katika mapambano dhidi ya rushwa nchini Tanzania.
Rushwa mara nyingi huanza kwa jambo linaloweza kuonekana dogo. Inaweza kuwa fedha inayotolewa ili huduma ipatikane haraka, zawadi inayotolewa ili mtu apendelewe, ahadi inayotolewa ili uamuzi ubadilike au hata ombi la upendeleo linaloonekana kana kwamba halina madhara. Lakini nyuma ya kitendo hicho kuna jambo kubwa zaidi: kuvurugwa kwa haki, taratibu na uadilifu.
Katika ulimwengu wa Kumbukumbu na Nyaraka, changamoto hiyo inaweza kujitokeza kwa namna mbalimbali. Mtu anaweza kutaka kupata nyaraka fulani kwa sababu zake binafsi. Badala ya kufuata utaratibu uliowekwa, anaweza kuamua kumshawishi mtumishi mwenye dhamana ya nyaraka hizo kwa fedha, zawadi au manufaa mengine.
“...kuipata nyaraka fulani, hivyo akatumia hongo kumpa mtumishi ili aipate. Hapa ndipo kutoa na kupokea rushwa kunapogonga hodi katika ulimwengu wetu na kada yetu.”
Kauli hii inagusa msingi muhimu wa utumishi wa umma: mtumishi anayesimamia nyaraka anapaswa kuwa mlinzi wa uadilifu, si lango la rushwa. Nyaraka anazozisimamia si mali yake binafsi. Ni sehemu ya kumbukumbu ya Taifa na taasisi zake. Kwa hiyo, upatikanaji wake unapaswa kuongozwa na sheria, kanuni na taratibu, na si uwezo wa mtu kutoa fedha au zawadi.
Lakini rushwa haiishii kwenye suala la nyaraka. Katika taasisi za umma kuna huduma mbalimbali zinazotolewa kwa wazabuni na wadau, zikiwemo huduma za ulinzi, usafi na kandarasi za ujenzi. Hapa pia, mazingira ya ushindani yanaweza kuleta vishawishi vya kutafuta nafasi kwa njia zisizo halali.
Mkurugenzi Kyando anasema:
“Kwa hakika, ulimwengu wa sasa ni wa ushindani. Kila mmoja anaweza kutaka nafasi hiyo; je, anaipataje? Hapo hoja ya rushwa inaweza kuonekana.”
Swali hili linatufanya tutafakari zaidi ya nani anatoa rushwa na nani anaipokea. Linatufanya tujiulize ni mifumo gani tunayoijenga ili kuhakikisha kuwa ushindani unakuwa wa haki na kila mmoja anapata fursa kwa kuzingatia vigezo vilivyowekwa.
Hali hiyo pia inaweza kujitokeza katika fursa za kikazi kama safari, mafunzo, semina na warsha. Fursa hizi zinapaswa kutolewa kwa kuzingatia sifa, mahitaji ya kazi na taratibu zilizowekwa. Zinapogeuzwa kuwa njia ya kumpendelea mtu kwa sababu binafsi, mazingira ya rushwa yanaweza kujitokeza, iwe kwa fedha, zawadi au hata rushwa ya ngono.
Ndiyo maana mapambano dhidi ya rushwa hayawezi kuwa jukumu la mtu mmoja. Yanahitaji kila mtumishi kujitazama na kujiuliza: “Ninafanya nini ninapokutana na jaribio la rushwa? Ninakataa? Ninaripoti? Au ninakaa kimya?”
Mabadiliko huanzia hapo.
Mtumishi anayetekeleza wajibu wake kwa kufuata sheria, kanuni na taratibu anakuwa sehemu ya ulinzi wa taasisi. Mtumishi anayekataa fedha, zawadi au ahadi zinazolenga kupotosha uamuzi wake anakuwa ameweka ukuta dhidi ya rushwa. Na mtumishi anayetoa taarifa anapobaini vitendo vya rushwa anasaidia kuzuia tatizo lisienee.
Uwazi nao una nafasi kubwa katika mapambano haya. Taratibu za kupata huduma au nyaraka, vigezo vinavyotumika na gharama zinazohusika vinapaswa kueleweka. Pale ambapo taratibu ziko wazi, mianya ya mtu kutumia fedha au ushawishi ili kupata upendeleo hupungua.
Katika kada ya Kumbukumbu na Nyaraka, mifumo madhubuti ya udhibiti wa nyaraka ni muhimu pia. Maombi, ruhusa, utoaji na urejeshaji wa nyaraka vinapaswa kuwa na ufuatiliaji unaoeleweka. Udhibiti mzuri unasaidia kuhakikisha kuwa nyaraka hazitolewi, hazibadilishwi wala kutumiwa kinyume na taratibu.
Hata hivyo, mifumo pekee haitoshi. Kuna umuhimu wa kuendelea kujenga utamaduni wa maadili. Watumishi wanapaswa kukumbushwa mara kwa mara kuhusu madhara ya rushwa na wajibu wao wa kulinda heshima ya taasisi na taaluma yao. Ndiyo maana elimu kuhusu rushwa na mapambano dhidi yake inapaswa kuwa ajenda endelevu katika vikao vya Idara, badala ya kusubiri tatizo litokee ndipo mjadala uanze.
Katika kusisitiza umuhimu wa uadilifu, Mkurugenzi Kyando pia aligusia mafundisho ya dini kuhusu rushwa. Qur’ani Tukufu, katika Surat Al-Baqarah 2:188, inasema:
“Wala msiliane mali zenu kwa batili, wala msizipeleka kwa mahakimu ili mpate kula sehemu ya mali za watu kwa dhambi, hali mnajua.”
Biblia nayo inakemea rushwa. Katika Kutoka 23:8 tunasoma:
“Wala usipokee rushwa; maana rushwa hupofusha hao waonayo, na kupotosha maneno ya wenye haki.”
Mafundisho haya, pamoja na mifumo ya sheria na utawala, yanaweka msisitizo mmoja: uadilifu ni wajibu wa mtu binafsi. Sheria inaweza kuweka taratibu, taasisi inaweza kuweka mifumo, lakini mwisho wa yote ni mtu anayefanya uamuzi wa kukubali au kukataa rushwa.
Kwa mtumishi wa Kumbukumbu na Nyaraka, uamuzi huo una uzito wa pekee. Nyaraka tunazozisimamia ni sehemu ya historia ya Taifa. Tunapozilinda kwa uadilifu, tunalinda zaidi ya nyaraka; tunalinda historia, haki ya kupata taarifa, heshima ya taasisi na imani ya wananchi.
Mtumishi anayekubali rushwa ili kutoa nyaraka au huduma kinyume na taratibu haathiri yeye mwenyewe pekee. Kitendo hicho kinaweza kuacha doa katika taasisi nzima na kudhoofisha imani ambayo wananchi wameijenga kwa muda mrefu.
Ndiyo maana mapambano dhidi ya rushwa yanapaswa kuanzia katika nafasi tulizonazo, majukumu tunayotekeleza na maamuzi tunayofanya kila siku. Tusisubiri mwingine aanze. Tusisubiri tatizo liwe kubwa. Kila mmoja wetu anaweza kuanza sasa.
“Tukatae fedha zisizo halali. Tukatae upendeleo. Tukatae matumizi mabaya ya madaraka. Tuchague uwazi, haki, uwajibikaji na uadilifu.”
Kwa sababu mwisho wa yote, rushwa si suala la fedha pekee. Ni suala la uaminifu. Ni suala la heshima. Ni suala la namna tunavyotaka taasisi zetu zikumbukwe na vizazi vijavyo.
Na kwa kada inayohifadhi kumbukumbu za Taifa, hilo ni jukumu lisiloweza kuchukuliwa kwa wepesi.
“Kupambana na rushwa katika kada ya Kumbukumbu na Nyaraka si jukumu la mtu mmoja pekee; ni wajibu wa kila mtumishi kuhakikisha kuwa nyaraka zinalindwa, zinapatikana kwa haki, na huduma inatolewa kwa uadilifu bila upendeleo wala hongo.”
Hivyo basi, rushwa haina nafasi katika utumishi wenye uadilifu. Mapambano dhidi ya rushwa yanaanza na mimi, yanaendelea na wewe, na yanakuwa na nguvu tunaposhirikiana sote.
Kila mtumishi ni askari wa uadilifu. Na kila siku tunapochagua kufanya lililo sahihi, tunakuwa tumeongeza nguvu katika vita dhidi ya rushwa.
makwadeladius@gmail.com
Simu: 0717 649 257
Post a Comment